Introduccion

Vidas e engranatges, de Florian Vernet, es un recuèlh de 24 novèlas1 que la primièra edicion n’es estada publicada en 2004 e que li valguèt lo prèmi Jaufré Rudel en 2005. Aquelas novèlas, mai o mens cortas, s’esperlongan caduna entre tres e quinze paginas.

Entrevistat per Òc tele en 2020, Vernet balha als lectors qualques indicas sus sas inspiracions, sus las motivacions que lo menèron a la presa d’escritura mas tanben sus sa pensada que va, o supausam, noirir son òbra literària :

Considèri prigondament que sèm victimas d’una guèrra qu’es una guèrra sens arma, silenciosa, amagada, mas que consistís a la liquidacion d’una lenga e d’una cultura. En fàcia d’aquò, avèm coma resultat nòstre biais de viure qu’es un biais de viure completament anormal. Sèm dins una situacion psicologica que ten pas la rota, la paranò integrala. E puèi i a lo biais qu’avèm de reagir fàcia a aquò e mai que mai los occitanistas e pensi que los occitanistas son conscients d’aquela situacion dins lo fons perque finalament son dins una situacion de victimas, e son doncas finalament dins una situacion confortabla. Sovent preni pas lo camin del realisme, preni lo camin del subrerealisme o en tot cas de l’imaginari per de que quand la realitat es insuportabla cal que l’imaginacion prenga lo relais. E quand l’imaginari ven concret es que i a revolucion. […] L’umor, l’ironia, l’autòderision : tot aquò fa partida d’un procèssus per se sauvar la vida, si que non la vida seriá insuportabla. Pensi qu’un dels travèrs de la literatura occitana, tal coma la vesi, es sovent pessimista. L’umor permet de prendre de distància e de prendre de recuol e de vam. Es d’autodefensa tot simplament2.

Es plan aquesta reflexion sus la societat actuala, notadament suls « occitanistas-victimas », que soslèva de questionaments. Las novèlas que compausan Vidas e engranatges, a l’encòp simplas e accessiblas a tot lector, mas tanben « estranhas » a tal punt que daissan lo lector amb un sentiment d’incompreneson, poirián aital benlèu amagar un cèrt imatge de la societat contemporanèa.

Visions de la societat, focus sus quatre novèlas

Per ensajar de comprene la societat tala coma la descriu Vernet dins Vidas e engranatges, propausam de trabalhar precisament sus quatre novèlas.

« Retorn »

La novèla « Retorn » met en scèna dos personatges, qu’un, Marquet, n’es mai al centre de la situacion d’enonciacion, que non pas l’autre, Catarina, que trabalha a París al Ministèri de la Cultura e fa un pauc ofici de figuranta. Marquet e Catarina forman un coble. Aprèp aver « trantalhejat de meses, a virar coma un caluc », Marquet decidís de « tot largar », de quitar París ont demoravan per « escafar dins un sens tota traça de son passatge e de sa preséncia a París » (p. 14) e de s’installar a Bordèu, mai precisament a Talença dins la banlega bordalesa.

La causida de la vila de Bordèu sembla relevar d’una paradòxa :

« I aviá demorat qualques meses, del temps que, jove, fasiá un estagi coma jornalista. Ne gardava un remembre dels mai fosques, gaire agradiu. Aviá totjorn jurat davant lo mond que jamai de la vida i tornariá pas. E i èra tornat, exprès, per provocacion, per assumir una contradiccion manifèsta cal creire » (p. 14).

Marquet es escrivan, mas sofrís del sindròma de la pagina blanca. Aviá portat amb el « un manuscrich entamenat despuèi quinze annadas gaireben » (Vernet 2004, p. 14).

Aquí doncas Vernet met en plaça, narrativament, una mesa en abisme que permet de confrontar l’escritura de las novèlas de Vidas e engranatges (e, a l’interior de la dicha novèla « Retorn ») amb lo raconte d’un personatge escrivan. Se consideram la presa d’escritura, la profession d’escrivan coma una activitat puslèu personala e intima, sembla correspondre a çò que Marquet anava cercar en s’installant a Bordèu, « l’anonimat complet, la solesa reconquistada, l’independéncia puslèu » (p. 15).

Marquet va reçaupre una letra anonima que lo convida a un rendètz-vos dins un bar de la vila, « La Copòla ». Acaba per discutir amb una femna – sens que lo lector sàpia se s’agís de l’emetor de la letra anonima o d’una femna que se tròba aquí a tot azard – que l’interròga sus son activitat d’escrivan. Lo personatge de l’intriga descriu una situacion d’enonciacion de son roman que se confond amb la de la quita novèla « Retorn », coma una mena d’autobiografia menada per un personatge fictiu :

Un roman, en forma de laberint, d’enigma. […] L’istòria de qualqu’un que sap pas pus qual es, que sap pas mai s’a existit un jorn autrament que per procuracion e que viu dins una vila ont degun lo coneis pas […] Recep una letra anonima […] A son nom, a son adreça, dins una vila que degun sap pas que se i trapa. […] Li balha rendètz-vos a sèt oras, dins un bar de la vila. […] A la Copòla, a sèt oras (p. 19)

Marquet se tròba aital dins una dobla vida per procuracion. A l’encòp, aviá viscut per procuracion, a París, « Èra pas qu’un espectator luènh e reservat de la biografia d’un autre que, a moment donat, li aviá donat d’aire » (p. 17) e d’un autre costat, aquel personatge fictiu rend fictiva sa pròpria vida en ne fasent un roman ! Lo lector es alara negat dins una narracion qu’entreten lo fosc e costeja lo subrerealisme. Marquet sembla perdut, negat, dins una societat – civila a París e literària dins son roman – que sembla avançar tròp rapidament per el. En responsa a aquel ritme que capita pas de seguir, siá fugís (París), siá capita pas d’avançar o d’acabar (son roman en l’occurréncia). Florian Vernet rapròcha la situacion de Marquet de la d’un personatge ironic de Paul Auster (p. 17). Podèm efectivament considerar una cèrta proximitat amb los personatges del roman Léviathan publicat en 1992 :

Peter Aaron écrivain et narrateur de l’histoire, vient de lire dans le journal le récit de la fin « explosive » de son ami Benjamin Sachs. Peter évoque la vie de son ami : un itinéraire de quarante ans qui passe par l’écriture. Si Peter et Benjamin sont tous deux écrivains de fiction, Benjamin n’a écrit qu’un seul roman : un livre dans lequel il essaie d’imiter « tous les styles » moins pour faire preuve de virtuosité que faute de pouvoir opter pour une seule solution. Le couple Peter/Benjamin apparaît comme un organe qui comprend deux individus complémentaires : l’écrivain qui a réussi et veut croire aux valeurs de la création littéraire (c’est aussi un personnage mineur, effacé) et celui qui n’y croit plus et cesse vite d’écrire, pour se lancer dans l’action. Des actions un peu dérisoires : attenter à des statues de la Liberté… sans pouvoir s’en prendre à la principale… mais courageuses et d’une valeur symbolique. Ce roman témoigne à travers ses personnages d’une nation en quête d’identité, qui a perdu ses repères3.

E aquesta darnièra frasa es sens equivòca : se los personatges d’Auster permeton de descriure una societat americana « en quista d’identitat, qu’a perdut sos repèris », podèm tan plan pensar que lo personatge Marquet de Florian Vernet es a l’imatge d’una societat occitana en quista d’identitat, qu’a perdut sos repèris aital coma o considèra l’autor quand ditz que « que sèm victimas d’una guèrra qu’es una guèrra sens arma, silenciosa, amagada, mas que consistís a la liquidacion d’una lenga e d’una cultura4 ». Lo diagrama que seguís a per objectiu d’illustrar la situacion d’enonciacion :

Esquèma

Las amiras de Marquet abans que rejonga Bordèu èran las de la capitala de l’Estat francés, París, representada pel personatge de Catarina que trabalha al quite sen de l’Estat, al ministèri de la Cultura. Encara un còp, dins la causida d’aquel ministèri, lo rapòrt dicotomic entre la cultura francesa e la cultura occitana s’impausa. L’activitat d’escrivan de Marquet semblariá, tanben, representar la cultura d’òc puèi que « son roman, finalament, marcariá lo retorn a la literatura » (p. 18) e coma o pareis defendre Vernet, escriure en lenga d’òc relèva primièr d’un acte militant que permet de far viure la lenga e de la difusir, dins sa riquesa.

Lo personatge de Marquet fugís l’opression parisenca en quista d’una cèrta independéncia, benlèu l’independéncia d’una cultura occitana negada dins l’egemonia culturala parisenca ? Ça que la, aquela fugida de París cap a Bordèu li permet pas de trobar una cèrta estabilitat : pensa d’èsser completament inconegut mas qualqu’un lo retròba e li balha rendètz-vos a la Copòla ; pensava de trobar l’inspiracion per son roman mas quitament s’es installat a Bordèu dempuèi, çò ditz la novèla, « una mesada ara » (p. 13), la sola inspiracion que li ven es inventada sul pic dins aquel bar e se noirís de sa pròpria experiéncia in vivo. Fin finala, lo lector de la novèla « Retorn » coneisserà pas la fin del roman de Marquet, lo quite autor fictiu la coneissent pas tanpauc !

Entre totas las interpretacions possiblas, se poiriá pas legir, aquela novèla, coma un rebat de l’opression culturala e politica francesa (Ministèri de la Cultura) dins la mesura ont Marquet sembla d’anar retrobar sa cultura occitana, per la viure liurament ? Aquela mudança de París cap a Bordèu respond pas, fin finala, a la quista de Marquet : un personatge que capita pas d’avançar e de trobar sa plaça, pas mai a Bordèu que non pas a París.

« Per la fenèstra »

La novèla « Per la fenèstra » met en scèna tres personatges : un « ieu » que pòrta la narracion, Verò, sa femna, que ten lo ròtle d’un personatge contemplatiu e un òme vièlh que demòra dins l’apartament d’en fàcia d’aquel del coble. Lo coble format pel « ieu » e per Verò s’es separat, e aquesta situation es pas sens nos rapelar la situacion iniciala que menèt Marquet dins la novèla « Retorn » a fugir París. Lo narrator e Verò avián de ritmes de vida complètament diferents mas, justament, Véro impausava son ritme al narrator, amb d’activitats quotidianas nombrosas :

Dins totas aquestas annadas passadas amb Verò, o aviái gaireben doblidat, aviái pas léser, m’occupava de longa e caliá sortir, anar al cinèma, a un concèrt, a una conferéncia. Èra accrò a las conferéncias, Verò, se voliá cultivar aital, pensi, e ieu seguissiái. E puèi la tele. Arte, los debats e las emissions culturalas mai. (p. 10)

Totas aquelas activitats que cadéncian la vida de Verò son ligadas a una cèrta cultura intellectuala. Coma dins la novèla precedenta, « Retorn », la cultura e lo ritme accelerat de la vida son associats al personatge femenin (Verò e Catarina).

D’un autre costat, lo narrator « A pas enveja de se passejar, de veire de mond tanpauc […] », e mai luenh, ditz :

Ara qu’es l’estiu, me meti a la fenèstra e aquí, d’oradas. Gaita que gaitaràs las tièras dels teulats dels immòbles de l’autre band de la carrièra. Lo cèl, las antenas, las torres del centre de la vila alai. Escoti lo bruch que monta de l’autorota a un cinquantenat de mètre de l’immòble, gaiti las veituras que passan, e las gents suls trepadors, debàs. M’agrada mai que non pas la tele. Me preni una caneta, o doas, e laissi passar lo temps, laissi lo calabrun s’installar, las lampas e los neons s’alucar dins la carrièra e dins los apartaments. Fumi de cigarretas, me colqui quand me sentissi enquilosat, o anesteziat. (p. 10-11)

Lo personatge adòpta aquí una posicion passiva a la diferéncia de Verò qu’es descricha dins una realitat activa. Lo narrator espèra que lo temps passe e que la societat que n’es espectator prenga vida jos sos uèlhs.

Aquel personatge va ocupar sas jornadas a agachar la quita fenèstra de son vesin, « just en fàcia mas a l’estatge en dejós, un pauc en contrabàs » (p. 11). Dins aquel apartament i demòra

un vièlh, coma tantes, solitari, que tirassa sos òsses pel trepador, cargat de son saqueton de las crompas (una bagueta, dos iogorts, un trocet de carn plastificada e una bóstia de purèa en podra saique, e lo jornal). L’ai agut crosat per carrièra, un còp o dos que tornavi del burèu : magre, rufat, abandonat, amb sas pelhas d’un autre temps que i sembla flotejar dintre coma una trèva, son biais de caminar en rebalant los pès, son agach desvariat. (p.12)

Aquel personatge del vièlh apareis representatiu d’una societat anciana, passada, dins lo marge d’una societat industrializada, mondializada. Las crompas aital descrichas son d’elements de basa per se noirir. La fenèstra de l’apartament del vièlh « tampada dins la jornada » e qu’« a jorn falhit se dobrís » (p. 11) revèrta lo fach que lo vièlh refusa de veire lo ritme de vida de la societat contemporanèa, coma se li foguèsse exterior o testimòni passiu. En revenge, quand dubrís la fenèstra la nuèch se retròba confrontat a l’abséncia de ritme, al calme, al silenci, a l’abséncia de vida o saique, a la mòrt. Aquí, Vernet nos nega dins un raconte amb una dimension subrerealista… que s’i superpausa l’idèa paradoxala d’una existéncia que pren vida sonque dins l’abséncia de vida.

Aurà calgut al narrator quitament un an, entre lo moment estivenc : « ara qu’es l’estiu » (p. 11) e aquel de « la fin de la prima » qu’a poscut veire « a l’interior de l’ostal » (p. 12), per poder destriar qualques elements que compausan l’ostal del vièlh :

- « Un refrigidor » : saique metafòra de la conservacion que permet de manténer dins un estat comestible de causas ancianas e que poiriam doncas considerar coma una allegoria del temps que passa establissent de tal biais un ligam entre los tempses passat, present e futur.

- « Una planta verda – en plastic s’aquò vira » (p. 12) : que remanda a çò artificial, a una simulacion de la vida, sens besonh d’atencion per que pòsca perdurar, a una ornamentacion que fa polit dins l’espaci mas que sas foncions son reduchas al non-res.

- « Un calendièr, sus la paret, que portava la data de 1955 » (p. 12) permet d’illustrar una dicotomia cronologica que bota en parallèl d’un costat un temps ancian, arrestat en 1955, un temps passat que demòra calhat dins l’espaci vital del « vièlh » e, d’un autre costat, lo temps de la presa d’escritura, lo temps de la narracion, mai recenta, e que poiriam fixar a 2004, data de publicacion de Vidas e engranatges. En tot, es quitament un mièg sègle que dessepara aquelas doas datas, fondudas per crear coma una unitat cronologica.

Enfin,

- « Una fòto de Marilin de 55 » (Vernet 2004, 12) : Marylin Monroe (1926-1962) actritz, manequin e cantaira americana mondialament coneguda. Es aquesta quita annada, en 1955, que la carrièra de Marilin Monroe prenguèt una virada importanta amb la sortida de The Seven Year Itch (fr. Sept ans de réflexion), comèdia de Billy Wilder que s’i revelèt l’estela hollywoodiana. Mas es tanben la meteissa annada que Marilin Monroe expausèt a la societat de produccion Fox (ara 20^th Century Studio) son desir d’independéncia en seguida de qué serà suspenduda per la societat cinematografica.

Fin finala, totes aqueles elements, associats a l’espaci de vida del vièlh, permeton d’associar aquel personatge a la representacion d’una societat encara ancorada dins un temps passat.

Lo narrator e lo personatge de Verò serián, eles, mai representatius d’una societat contemporanèa. Ça que la, cadun dels dos personatges ocupa una plaça que li es pròpria. Alara que Verò mena una vida cadençada, activa, ritmada, ancorada dins una societat industrializada, lo narrator se fa espectator del mond que se debana jos sos uèlhs, d’un mond que capita quitament pas a i trobar sa plaça, un mond vuèg, sens activitat (o quasi), un mond en oposicion al mond de Verò, benlèu una societat occitana contra una societat francesa ?

Se podèm religar Verò e lo narrator per la plaça qu’ocupan dins la societat contemporanèa (trabalhan, son de personatges qu’imaginam puslèu joves en oposicion amb lo vièlh, agachan la television, simbòl de modernitat, etc.), podèm tanben religar lo narrator e lo vièlh per lors estatuts d’espectators de la vida que i prenon pas part, coma estrangièrs a aquela societat del ritme.

« Diluns de matin »

Dins la novèla « Diluns de matin », la narracion es menada a la segonda persona del plural : « vos ». Aquel primièr element de narracion crèa ja un trebol en cò del lector. Lo « vos » se pòt tant plan dirigir a un grop de personas, a una comunautat ; coma a una sola persona, alara vosejada, que poiriá correspondre al lector, occitan de segur. Ça que la, la nominacion de « Clara (vòstra femna) » qu’apareis tre la segonda linha dins la novèla tend a privilegiar lo fach qu’aquesta segonda persona del plural corresponda a una sola persona, lo lector. Mas coma un libre a totjorn, aürosament, mai d’un sol lector, podèm imaginar qu’aquel « vos » es dirigit cap a cada lector, e doncas, a una comunautat de lectors.

La novèla comença per una enumeracion de vèrbs d’accions que descrivon d’activitats quotidianas :

Descauç, anatz a la sala de banh. Prenètz-vos una docha […] Dejunatz. […] Vestissètz-vos ara […] Dobrissètz, sens i pensar, la costuma, lo refregidor […] Refrescatz puèi lo veire dins la pila […] Gaitatz per la fenèstra […] Anatz-i faire quatre passes del costat de la piscina […] Rengatz una lassa que n’a pas besonh, qualques papièrs que rabalavan […] Prenètz-vos la maleta […] (p. 36)

La societat que s’i inscriu aquel « vos » remanda a la societat mondializada, una societat de lux e de consum, una societat del poder e de l’argent :

Que cargar ? la camisa Diòr ? Lo costum Armani ? […] Hugò Boss anarà […] De Fini la carvata […] Las sabatas Church, solid […] Clara prendrà la Polò per menar lo dròlle […] La volvò 850 flama nòva, crompada fa pas un mes sembla que vos espèra […]. (p. 36-37)

L’enumeracion dels vèrbs d’accions que s’esperlonga fins a la fin de la novèla crèa un ritme accelerat que lo lector a enveja de legir rapidament tal coma los mots s’encadenan. Un còp los automatismes matinals passats e complits pel « vos », la jornada descricha s’encadena sus d’autras obligacions quotidianas : prendre la veitura, menar lo dròlle al collègi, puèi a sas activitats esportivas en fin de jornada. Lo ritme rapid es illustrat per la referéncia a l’autostrada, imatge de velocitat que crèa dins la situacion d’enonciacion un moviment orizontal :

Encapatz la deviacion cap a l’autostrada. Lo peatge, la bilheta. Narbona o Seta ? Seta. La rampa d’accès e l’autorota, lo quitran alandat, infinit. […] Cotat dins vòstre sèti de cuèr, quichatz francament sus l’abrivador, que l’agulha del comptatorns monte, passatz las marchas sens preissa, sens trantalhar, sens daissar la velocitat desmenir. Al comptador, l’agulha roja monta. 160, 180, 200… (p. 37)

La jornada d’aquel « vos » es marcada per un ritme aviat, tot s’encadena totjorn amb velocitat fins a l’arribada a son trabalh :

Lo centre nevralgic de l’entrepresa, los burèus l’administracion, la gestion son pas pus dins la zona industriala, se troban dins aqueste immòble novèl, sièis estatges amb un ipèrmercat al plan-pè e al primièr una galariá de botigas. Lo vòstre de burèu es al tresen. […] Prenètz l’escalièr, pas l’ascensor. (p. 38)

Aquí un cambiament de movement es operat rapòrt a la debuta de la novèla : inicialament orizontal per l’avançament sus l’autopista, lo movement es ara vertical, d’en bas cap a naut, dins la montada de l’immòble pel « vos ». Aquel cambiament procedís a una acceleracion del ritme : las accions s’encadenan dins un espaci narratiu e geografic multidireccional. E mai se lo « vos » arriba al tresen plan, va contunhar sa pujada :

Sètz al tresen ja, es aquí que trabalhatz. Mas non, vos arrestetz pas. Mas non, vos arrestetz pas, contunhatz vòstra pojada pels escalièrs de servici foncionals […] A dicha que montatz, veiretz cossí la polsa s’installa […] Vos arrestetz pas tanpauc al quatren, contunhatz, es pas la pena de vos cochar […] A dicha que passatz los pompidors, a cada mièg estatge, semblariá que la lutz e la calor creissèsson, imperceptiblament, e que lo silenci se faguèsse mai espés, mai concret diriatz. […] E pas la pena de comptar los grases perque sètz plan a passar davant lo cinquen. Al seisen, sètz davant la pòrta de securitat que dona sus la terrassa del bastiment. (p. 39)

La situacion d’enonciacion se complís dins un enquastre quasi subrerealista. Vertat es que las circonstàncias de temps se debanan dins un quadre cronologic restrench a una jornada mas las circonstàncias de luòc e los elements que permeton de las decriure son inatenduts, particularament dins l’espaci sonòr enonciat. Dins l’espaci urban ont se debana l’intriga, se pòt esperar un ambient sonòr fòrt, balhat pel bruch de las veituras, pels sons de la vila. Pr’aquò e mai sus l’autopista : « regalatz-vos del silenci, a pena lo bruch de l’aire, e, amortit, lo del motor. Podètz metre un CD la cadena estèreo es un plaser, mas la votz de Wilhelmina Fernandez dins la Wally, ara, es pas lo moment » (p. 37). Aquel silenci paradoxal va aumentar dins la pujada del « vos » quand se tròba dins l’immòble que i trabalha. De mai la pujada avança, de mai la vida sembla s’arrestar, de mai la mòrt sembla s’aprochar. E es plan aquí que nos vòl menar Vernet dins « Diluns de matin » :

Las lunetas, levatz-las que n’avètz pas besonh. Quitatz-las sus la parabanda, tanben. I sètz ? E ara, montatz sus la parabanda, lo vertitge, l’avètz pas jamai agut, anatz pas començar, saique non ? Gaitatz lo solelh cossí dardalha dins vòstre agach de tucle. Una alenada, tampatz los uèlhs. E sautatz. Sautatz o daissatz-vos tombar, quina importància. Amb dins la pòcha de vòstre veston Hugò Boss la letra de la Direccion Nacionala, recebuda dissabte de matin, a l’ostal, la letra que vos sinhala en mots causits e neutralizats que son nafrats de se separar de vos e de renonciar tre lo diluns venent a vòstra collaboracion coma director del personal de l’entrepresa. (p. 39-40)

Fin finala, çò que descriu aquesta novèla, o aprenèm pas qu’a la fin, es un òme, designat per lo « vos » : un director del personal d’entrepresa, pres dins lo ritme rapid e multi direccional de la vida vidanta, una vida ordenada per l’argent, pel lux e pel consum. Mas lo ritme s’arrèsta net a la fin de la novèla per la rompedura del movement vertical amb lo suicidi del « vos ». La casuda se mòstra mai rapida que non pas totas las accions descrichas a per abans dins la novèla. Lo movement davalant, d’en naut cap al bas pren forma dins un espaci textual d’una linha, « E sautatz. Sautatz o daissatz-vos tombar, quina importància » (p. 40). Lo dich director es estat licenciat, en tres jorns (entre la recepcion de la letra e lo famós diluns de matin) es estat excluch, fòrabandit de la societat. Lo director suportèt pas la violéncia associada a una societat mondializada e, per rompre amb lo ritme e las consequéncias d’un mond capitalizat, acaba per se suicidar.

« Un tablèu »

L’intriga d’aquesta novèla se debana dins un musèu d’art modèrne. Dins la mòstra de « pintres americans – mai o mens confidencials de las annadas seissanta », un tablèu atira l’atencion d’un client. Una descripcion del tablèu es facha : 

cinc personatges, tres òmes e doas femnas, assetats sus un banc, de fàcia. Partent d’esquèrra, dos òmes, un jove e un autre vièlh, doas femnas, jovas las doas mas pro diferentas per son biais de se vestir e de se tenir, un òme encara, lo coide apevat sus la camba drecha, lo menton dins la man. Los cinc personatges semblavan esperar quicòm, i aviá pas cap de relacion evidenta entre eles, çò comun èra lor expression, neutra, destacada, vuèja. (p. 22)

Vernet procedís doncas a una descripcion d’una òbra picturala. Semblariá qu’aqueste tablèu, tal coma es descrich dins la novèla, correspondèsse pas a cap de tablèu prexistissent de pintor. Ça que la, lo narrator evòca una influéncia dau realisme american d’Edward Hooper (1882-1967) :

La tecnica n’èra pro correnta per pas dire academica, la d’un pintre american quasi desconegut, discípol probable e gaire original de Hooper que n’aviá agantat fins al plagiat la tematica e per subrepés lo biais de pintrar, d’un realisme tan prosaic, tan despolhat, que podiá passar per metafisic (p. 22).

Un realisme que met sovent en scèna la solesa dels personatges dins lo paisatge urban de l’America contemporanèa, coma lo descriu clarament lo narrator :

Los gardians aurián poscut se pensar, aguèssen legit lo catalògue de la mòstra « una allegoria sus l’incomunicacion […] davant aqueles estrangièr isolats cadun dins lor istòria, o lor non-istòria personala. Aurián poscut, los visitaires, i veire una illustracion dolorosa de la solesa des estatjants de las vilassas de uèi, un resson de lors existéncias a eles, un rebat del non-sens de la vida quand se pèrdon las amiras e fins qu’a l’illusion d’una tòca possibla que podètz al mens faire semblant de i creire […] Un tablèu que te balhava la melanconiá, que te fotiá d’ideas negras pel cap, lo Blues majuscula, l’enveja de t’anar negar o amagar dins un canton perdut, dins lo cabinet de las escobas, jo un lièch per i plorar, l’enveja de te suicidar o de passar lo restant de ta vida a jogar a la petanca. (p. 23-24)

« Allegoria de l’incomunicacion », « solesa dels estatjants », « rebat del non-sens de la vida », « illusion d’una tòca possibla » : aquel tablèu apareis coma la representacion de l’antidinamisme, de la fixitat d’una societat immobila e vuèja, orientada cap al non-res e quitament mòrta.

Un visitaire ven cada jorn, pendent prèp d’una setmana, per agachar lo tablèu del non-res durant d’oradas. Mas son admiracion sembla incomprensibla, inversemblabla, tant lo tablèu es vuèg e que los autres visitaires s’i arrèstan quitament pas davant. L’admirator parla pas. Lo sol dialòg possible seriá estat amb los gardians del musèu. Mas quand l’admirator passa davant eles, los saluda sens dire un mot. En contra-partida, un dialòg silenciós e doncas impossible amb lo tablèu es instaurat per l’admirator.

L’admirator venguèt pas al musèu « la velha del jorn que marcava la fin de la mòstra » (p. 26). Aquela abséncia poiriá representar l’incapacitat del personatge d’acceptar la fin de l’exposicion d’aquel tablèu e a fortiori de la societat qu’illustra. Lo tablèu es destinat a rejónher « son musèu d’origina, dins qualque Fondacion Ketchup del Middlewest » (p. 26). Mai la fin de la novèla vira cap al fantastic, quand lo gardian s’apercep qu’un seisen personatge s’es apondut al tablèu :

Lo seisen personatge, a drecha, li rapelèt vagament qualqu’un, auriá pas poscut dire qual. (p. 26)

L’admirator unenc seriá, a fòrça d’agachar lo tablèu, dintrat dins la tela ? Metafòra d’una societat occitana que viu dins lo fantasme ? Lo tablèu sembla representar una societat negada dins l’incommunicacion, una societat que viu dins l’illusion d’una tòca possibla, que degun l’agacha pas ni mai s’i arrèsta pas davant a despart d’una sola persona, isolada, muda, despoderada e qu’acaba per sortir de la realitat.

Conclusion

Las novèlas de Florian Vernet dins Vidas e Engranatges semblan de se far lo miralh escur d’unas societats actualas negadas dins l’opression de la mondializacion. Dins cada novèla aquí presentada, e mai podèm anar fins a dire dins cada novèla que compausa lo recuèlh, tot es question de dicotomia, d’oposicion entre los personatges (joves / vièlhs ; òmes / femnas), dins los luòcs (espaci urban / espaci rural), dins los tempses (passat, present, futur), e per acabar dins lo ritme (rapid / lent). Florian Vernet sembla de denonciar, en 2004, una societat en defòra de son temps, que viu dins lo pantais d’un temps passat e que capita pas de se trobar una plaça dins un univèrs mondializat, automatizat, capitalista. Quitament dins aquel tablèu de subrevida, la cultura d’òc sembla particularament despoderada de sas fòrças vivas, a l’imatge dels personatges solitaris de Vernet que capitan pas de s’integrar a la vida, de crear e fin finala, de viure.